Prioritaire voertuigen, bussen en trams

Waarom dit ertoe doet

Een ziekenwagen die vastzit in het verkeer verliest minuten die iemand het leven kunnen kosten. Een bus die niet van zijn halte weg raakt, verliest zijn dienstregeling. De Wegcode geeft beide een voorkeursbehandeling, maar onder strikte voorwaarden. Op het examen moet je die voorwaarden kennen: wanneer is een voertuig prioritair, wanneer moet jij uitwijken en in welke situatie heeft de bus voorrang op jou? Een prioritair voertuig niet laten voorgaan is een overtreding van de 3de graad 1.

Wat is een prioritair voertuig? (art. 37)

"Prioritaire voertuigen zijn uitgerust met één of meerdere blauwe knipperlichten en een speciaal geluidstoestel" 2. Denk aan politie, brandweer, ziekenwagens en de Civiele Bescherming. Beide elementen hebben een eigen regel:

• "De blauwe knipperlichten moeten gebruikt worden wanneer het prioritaire voertuig een dringende opdracht uitvoert" 2. Bij een andere opdracht mogen ze enkel als de aard van de opdracht dat rechtvaardigt, bijvoorbeeld om een plaats van een ongeval af te schermen.
• "Het speciaal geluidstoestel mag slechts gebruikt worden wanneer het prioritaire voertuig een dringende opdracht uitvoert" 2.
• Aan verkeerslichten mag een prioritair voertuig dat zijn geluidstoestel gebruikt "het rood licht voorbijrijden met een gematigde snelheid", op voorwaarde dat het geen gevaar oplevert voor de andere weggebruikers 2.

Een prioritair voertuig met enkel blauwe lichten, zonder sirene, voert dus niet per se een dringende opdracht uit.

Jouw plicht: art. 38

Art. 38 is kort en absoluut: "Zodra het speciaal geluidstoestel het naderen van een prioritair voertuig aankondigt", "moet elke weggebruiker onmiddellijk de doorgang vrijmaken en voorrang verlenen"; "zo nodig moet hij stoppen" 3.

Let op drie dingen in die tekst:

1. De plicht wordt uitgelokt door het geluidstoestel. Hoor je de sirene, dan ben je verplicht te reageren.
2. De plicht geldt voor elke weggebruiker, ook voetgangers en fietsers.
3. Je maakt de doorgang vrij, maar je doet dat veilig. Je rijdt niet door het rood, je gaat niet over een doorlopende streep als dat niet nodig is en je blokkeert geen kruispunt. Meestal volstaat het om rustig naar rechts te gaan, te vertragen en te stoppen.

Op de autosnelweg mogen prioritaire voertuigen die een dringende opdracht uitvoeren op de pechstrook rijden 4. Jij blijft daar dus af, ook in de file, zodat de hulpdiensten erdoor kunnen.

De bus die zijn halte verlaat (art. 39)

Normaal gezien voert een bus die van zijn halte wegrijdt een manoeuvre uit en moet hij voorrang verlenen aan het verkeer. Art. 39 draait dat om, maar enkel binnen de bebouwde kom: "Binnen de bebouwde kommen moet elke bestuurder die dezelfde richting volgt als een autobus of een trolleybus" de buschauffeur die zijn richtingaanwijzers gebruikt, de kans geven om te vertrekken. "Daartoe moet hij vertragen en, zo nodig, stoppen" 5. De buschauffeur hoeft in dat geval "geen voorrang verlenen aan de andere bestuurders" die dezelfde richting volgen 5.

De voorwaarden op een rij:

• binnen de bebouwde kom;
• een autobus of trolleybus van een geregelde dienst die zijn halte verlaat;
• de bus toont zijn voornemen met de richtingaanwijzers;
• jij rijdt in dezelfde richting.

Buiten de bebouwde kom geldt de gewone manoeuvreregel: de bus wacht op jou.

Daarnaast moet je langs elke stilstaande bus of tram je snelheid matigen. Aan een halte zonder vluchtheuvel laat je de reizigers veilig in- en uitstappen 6.

De schoolbus (art. 39bis)

Voertuigen die kinderen naar school brengen dragen vooraan links en achteraan een bord van minstens 40 cm met een retroreflecterende achtergrond; het wordt weggenomen of afgedekt als het voertuig niet voor schoolvervoer rijdt 7. Bestuurders moeten "dubbel voorzichtig zijn bij het naderen van een voertuig" met dit bord. Zet de chauffeur zijn richtingaanwijzers op om het in- of uitstappen van kinderen aan te geven, dan matig je je snelheid aanzienlijk en stop je zo nodig 7. Die regel staat in het KB over de graden als overtreding van de 3de graad 1.

Trams

Een tram rijdt op sporen en kan niet uitwijken. Daarom geldt: "Elke weggebruiker moet voorrang verlenen aan de spoorvoertuigen" en moet hij zich "zo snel mogelijk van de sporen verwijderen" 8. Dat geldt ook als de tram van links komt. Het gevaarsbord A49 waarschuwt voor een kruising met sporen die in de rijbaan liggen 9.

A49

Bussen en trams krijgen soms een eigen plek op de weg. F17 duidt een rijbaan aan met een strook voorbehouden voor autobussen (de busstrook). F18 wijst een bijzondere overrijdbare bedding aan, voorbehouden aan voertuigen van geregelde diensten 10. Jij rijdt daar niet op.

F17F18

Samengevat

• Prioritair voertuig: blauwe knipperlichten en een speciaal geluidstoestel (art. 37.1). Sirene enkel bij een dringende opdracht.
• Met sirene mag het rood voorbijrijden met gematigde snelheid, zonder gevaar voor anderen (art. 37.4).
• Zodra je de sirene hoort: onmiddellijk doorgang vrijmaken, voorrang verlenen en zo nodig stoppen, op een veilige manier (art. 38). Overtreding van de 3de graad.
• Pechstrook op de autosnelweg: enkel voor prioritaire voertuigen met dringende opdracht en enkele diensten (art. 9.7).
• Bus die zijn halte verlaat met richtingaanwijzers: binnen de bebouwde kom laat je hem vertrekken, vertraag en stop zo nodig (art. 39). Buiten de kom niet.
• Langs een stilstaande bus of tram matig je je snelheid; zonder vluchtheuvel laat je reizigers oversteken (art. 40.3).
• Schoolbus met richtingaanwijzers aan: snelheid aanzienlijk matigen en zo nodig stoppen (art. 39bis).
• Spoorvoertuigen (trams) hebben altijd voorrang (art. 12.1). A49: sporen in de rijbaan.