Verkeerslichten en bevelen

Waarom dit ertoe doet

Op een kruispunt kunnen vier dingen tegelijk iets van je vragen: een agent, een verkeerslicht, een verkeersbord en de gewone voorrangsregel. De Wegcode zegt in artikel 6 wie wint. Daarna moet je elk licht juist lezen: wat betekent oranje precies, wanneer mag je bij een groene pijl door, en wat doe je bij een knipperend oranje licht? Door het rood rijden en een bevel van een agent negeren zijn overtredingen van de derde en de vierde graad, dus vijf punten op het examen.

De hiërarchie

Artikel 6 is kort en je moet het letterlijk kennen:

• "De bevelen van bevoegde personen gaan boven de verkeerstekens alsook boven de verkeersregels." 1
• "De verkeerstekens gaan boven de verkeersregels." 1
• "Als de verkeerslichten op een bepaalde plaats werken gelden hier de verkeersborden betreffende de voorrang niet" 1, behalve bij het oranjegele knipperlicht, bij rijstrooklichten en bij de borden B22 en B23.

Verkeerstekens zijn de verkeerslichten, de verkeersborden en de wegmarkeringen samen 2. Uit artikel 6.3 volgt de volgorde die je op het examen moet kennen: bevelen van bevoegde personen gaan boven verkeerslichten, verkeerslichten boven verkeersborden, en verkeersborden boven de verkeersregels.

B22B23

Wie is een bevoegd persoon

Artikel 3 somt ze op: in de eerste plaats het operationele personeel van de federale en de lokale politie, verder onder meer wegeninspecteurs, douanepersoneel, spoorwegpolitie, militaire politie en, ter plaatse en enkel voor de bevelen van artikel 4, het personeel van de brandweer en de civiele bescherming 3. Ook bepaalde personeelsleden van het openbaar vervoer hebben beperkte bevoegdheden 3.

De bevelen en de armgebaren

"De weggebruikers moeten onmiddellijk gevolg geven aan de bevelen van de bevoegde personen." 4. De gebaren staan in artikel 4.2 4:

1. "de arm rechtop gestoken, wat stoppen betekent voor alle weggebruikers", behalve voor wie zich al op het kruispunt bevindt: die moet het kruispunt vrijmaken;
2. "de arm of de armen horizontaal uitgestrekt, wat stoppen betekent voor de weggebruikers die naderen" uit de richtingen die de armen dwarsen;
3. "het overdwars zwaaien met een rood licht, wat stoppen betekent voor de bestuurders naar wie het licht gekeerd is".

Wie de armen horizontaal uitgestrekt houdt, laat dus het verkeer evenwijdig met de armen door en houdt het verkeer dat frontaal of in de rug van de agent komt tegen. Een bevel negeren (artikel 4.1) is een overtreding van de derde graad; de gebaren met horizontale armen of het rode licht negeren is een overtreding van de vierde graad 5.

De driekleurige verkeerslichten

Artikel 61.1 geeft de betekenis 6:

• Rood: "rood licht betekent dat het verboden is de stopstreep of, zo er geen stopstreep is," het verkeerslicht zelf voorbij te rijden. Door het rood rijden is een overtreding van de derde graad 5.
• Vast oranjegeel: "vast oranjegeel licht betekent dat het verboden is de stopstreep" of het licht voorbij te rijden, "tenzij de bestuurder" bij het aangaan ervan de stopstreep "zo dicht genaderd is, dat hij niet meer op voldoende veilige wijze kan stoppen". Wie toch doorrijdt, mag "het kruispunt evenwel slechts oversteken op voorwaarde de andere weggebruikers niet in gevaar te brengen". Oranje is dus een stopteken met één uitzondering, geen aanmoediging om gas te geven. Door het oranje rijden terwijl je veilig kon stoppen, is een overtreding van de tweede graad 5.
• Groen: "groen licht betekent dat het verkeerslicht mag voorbijgereden worden". Mag, niet moet: je verleent nog altijd voorrang aan voetgangers die oversteken en aan wie het kruispunt nog aan het vrijmaken is.

De volgorde is vast: "het oranjegele licht verschijnt na het groene licht", "het rode licht verschijnt na het oranjegele licht" en "het groene licht verschijnt na het rode licht" 6. Groen volgt dus rechtstreeks op rood, zonder tussenfase. "het rode licht wordt boven het oranjegele licht aangebracht" en het groene licht onderaan 6.

Pijlen

De lichten "mogen respectievelijk vervangen worden door één of meer rode, oranjegele of groene pijlen"; dan is "het verbod of de toelating" "beperkt tot de richtingen die door de pijlen aangegeven worden" 6. Een rode pijl naar links met een groen vol licht ernaast: rechtdoor en rechts mag, links niet.

Een bijkomende groene pijl die tegelijk met een rood of oranjegeel licht brandt, betekent dat "alleen in de richtingen die door de pijlen worden aangeduid mag voortgereden worden", "op voorwaarde dat voorrang verleend wordt aan de bestuurders die op regelmatige wijze uit andere richtingen komen" en aan de voetgangers 6. Die pijl geeft je dus een toelating, geen voorrang. De regel van de groene pijl bij rood niet naleven (een andere richting nemen of geen voorrang verlenen) is een overtreding van de derde graad 5.

Een ontruimingspijl is een afzonderlijke groene pijl naar links bij het verlaten van een kruispunt: ze zegt dat het tegemoetkomende verkeer door een rood licht "tegengehouden wordt" "teneinde het ontruimen van het kruispunt te vergemakkelijken" 7. Je mag dan links afslaan zonder tegenliggers te verwachten.

Lichten met een fietssilhouet gelden "slechts voor fietsers en bestuurders van tweewielige bromfietsen" 6. De betekenis van de lichten "kan ten behoeve van de fietsers en bestuurders van speed pedelecs worden gewijzigd" door de borden B22 en B23 6; voor autobestuurders veranderen die borden niets.

Oranjegeel knipperlicht

"Een oranjegeel knipperlicht betekent dat het verkeerslicht met dubbele voorzichtigheid mag voorbij gereden worden" en "het wijzigt de voorrangsregeling niet" 8. Een knipperend oranje licht betekent dus: de lichten zijn uit, kijk naar de borden. Zijn er geen voorrangsborden, dan geldt voorrang van rechts.

Rijstrooklichten

Boven de rijstroken hangen soms lichten in de vorm van een kruis of een pijl 9:

• een rood kruis "betekent verboden richting op de rijstrook of het deel van de openbare weg" eronder;
• een groene pijl naar beneden "betekent toegelaten richting op de rijstrook";
• een oranje schuine pijl, eventueel knipperend, "betekent verboden richting, behalve om de rijstrook of het deel van de openbare weg te verlaten": je moet de rijstrook verlaten in de richting van de pijl.

Onder een rood kruis blijven rijden is een overtreding van de derde graad 5.

Lichten voor voetgangers en overwegen

Voor voetgangers gelden tweekleurige lichten: rood "betekent dat het verboden is zich op de rijbaan te begeven", groen "betekent dat het toegelaten is zich op de rijbaan te begeven"; knipperend groen kondigt het einde van de groene fase aan 10. Aan overwegen betekenen "Twee beurtelings knipperende rode lichten" dat het verboden is de stopstreep voorbij te rijden; een maanwit knipperlicht aan een overweg betekent dat je mag doorrijden 8.

Samengevat

• Bevelen van bevoegde personen gaan boven verkeerslichten, lichten boven borden, borden boven regels. Werkende lichten schakelen de voorrangsborden uit (behalve bij oranjegeel knipperlicht, rijstrooklichten en B22/B23).
• Arm rechtop: stoppen voor iedereen (wie op het kruispunt is, maakt het vrij). Armen horizontaal: stoppen voor wie van voor of achter nadert. Rood licht zwaaien: stoppen voor wie het licht ziet.
• Rood: stoppen voor de stopstreep (derde graad). Vast oranjegeel: stoppen, tenzij je niet meer veilig kunt (tweede graad). Groen: je mag door, met voorrang voor wie nog oversteekt.
• Pijlen beperken het verbod of de toelating tot die richting. Een groene pijl bij rood is een toelating voor die richting, met voorrang aan de anderen (derde graad bij misbruik).
• Oranjegeel knipperlicht: dubbel voorzichtig, de voorrangsregeling verandert niet.
• Rijstrooklichten: rood kruis verboden (derde graad), groene pijl toegelaten, oranje schuine pijl rijstrook verlaten.
• Voetgangerslichten: rood verboden, groen toegelaten, knipperend groen einde. Overweg: twee beurtelings knipperende rode lichten betekenen stoppen.